ورود

خارتوران

خارتوران

خارتوران؛ کویر آفریقای ایران

از جنگل‌های انبوه گرفته تا کوه‌ها، از مناطق ساحلی تا بیابان‌ها، وسعت و تنوع از ویژگی‌های طبیعت ایران است.
شاید به همین دلیل برای ایرانیان شگفت‌انگیز نباشد که مسافت کوتاهی را از جنگل‌های ابر
هیرکانی طی کنند و به منطقه‌ای خشک و نیمه‌خشک به نام خارتوران یا توران در
شمال صحرای مرکزی کشور برسند.

خارتوران ـ تصویر2

موقعیت جغرافیایی خارتوران

کویرخارتوران دومین منطقه حفاظت شده وسیع کشور و دومین منطقه زیست کره در جهان به شمار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آید،
که با مساحت ۱,۴۷۰,۶۴۰ هکتار بعد از سرنگتی آفریقا، در کشور تانزانیا، دومین منطقه بیوسفر جهان محسوب می‌شود.
کویر خارتوران در جنوب شرقی شهر شاهرود و در شرق استان سمنان واقع شده است.
با ورود به ضلع جنوبی جاده تهران مشهد می‌توانید به بازدید از خوش آب و
هوا ترین کویرهای ایران بروید.
روستای قلعه بالا که منظره‌ای شبیه به ماسوله را برای شما تداعی می‌کند و ملقب به
دروازه حیات وحش توران است بر روی کوه ساخته شده است.
این کویر به دلیل قرار گرفتن پناهگاه حیات وحش در آن به آفریقای ایران معروف است.

تصویر3

پناهگاه حیات وحش خارتوران

پارک ملی به عنوان بخشی از محیط‌زیست ایران مشتکل از جنگل‌ها، مراتع،
درختزارها، چمنزارها، آب و یا کوه‌ها به عنوان نماینده بارز طبیعت ایران شناخته می‌شود.
به این ترتیب، برای حفظ دائمی اکولوژی طبیعی خود و ایجاد یک محیط مناسب
برای شکوفایی حیات وحش و رشد گیاهان تحت شرایط طبیعی، تحت حفاظت قرار می‌گیرد.

پارک‌های ملی در حال حاضر ۱،۶۴۹،۷۷۱ هکتار از مساحت کشور را پوشش می‌دهند.
مناطق حفاظت‌شده نیز به دلیل تاثیر آن بر پرورش حیات وحش، حفظ حیات گیاهی، جزء منابع طبیعی بسیار مهمی هستند.
پارک ملی توران با مساحت ۱.۴ میلیون هکتار یکی از مهم‌ترین و استراتژیک‌ترین
زیستگاه‌های حیات وحش ایران و دومین ذخیره بزرگ بیوسفر کشور و همچنین تنوع
زیستی در این بخش حاوی تنوع گیاهان، جانوران و منابع ژنتیکی با ارزش است.
کل منطقه به سه بخش عمده تقسیم شده‌است که عبارتند از: ۸ درصد به پارک ملی،
۱۷ درصد به حیات وحش و ۷۵ درصد به منطقه حفاظت‌شده تعلق دارد.
در سال 1351 این منطقه تحت کنترل سازمان محیط زیست ایران به عنوان یک منطقه حفاظت شده قرار گرفت و در سال 1355 منطقه خارتوران عنوان یونسکو را به عنوان ذخیره بیوسفر دریافت کرد.

تصویر4

گونه های جانوری خارتوران

تنوع زیستی بالای منطقه راه را برای فعالیت‌های علمی، آموزشی و تحقیقاتی در این
پناهگاه هموار کرده‌است. ذخیره‌گاه زیستکره توران از تنوع جانوری بالایی برخورد‌ار می باشد.
این ذخیره‌گاه میزبان یکی از نادرترین گونه‌های جانوری یعنی یوزپلنگ آسیایی است ‌که در حال حاضر تنها محدود به مناطق خاصی از ایران می باشد.
در مورد رفتار شناسی و زیست شناسی این گونه تحقیقات زیاد‌ی توسط پروفسور شلر صورت گرفته است.
لازم به ذکر است که این گونه تحت حمایت صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست (GEF) قرار د‌ارد.
در توران بیش از 300 گونه ی متفاوت در یک منطقه در کنار همدیگر زندگی می کنند.
۴۱ گونه پستاندار، ۱۶۷ گونه پرنده، ۴۲ گونه خزنده و ۲ گونه دوزیست شناسایی شده‌اند
که شاخص‌ترین آن‌ها همان یوزپلنگ آسیایی و گورخر ایرانی هستند.

خارتوران بیشترین تعداد یوزپلنگ را هم بین مناطق مختلف ایران در خود جای داده‌است.
به جز این‌ها غزال ایرانی (آهو)، جبیر، پلنگ ایرانی، سیاه‌گوش، گوسفند وحشی، کل‌وبز، گربه شنی، گربه دشتی، گربه پالاس (از انواع نادر گربه‌سانان در ایران)، کفتار راه‌راه، گرگ، شغال زرد، روباه قرمز و شاه روباه از پستانداران شاخص این ناحیه هستند.
یوزپلنگ آسیایی یکی از گونه‌های به شدت در معرض خطر انقراض است که تنها کم‌تر از ۱۰۰ گونه آن در دنیا باقی مانده‌است و در حال حاضر تنها در ایران یافت می‌شود.
منطقه حفاظت‌شده پارک ملی خارتوران در ایران یکی از معدود مناطق جهان است که یوزپلنگ آسیایی در آن یافت می‌شود.
همچنین تعداد زیادی از دو گونه غزال، گوسفند وحشی و بز وحشی دارد که بقای یوزپلنگ را تضمین می‌کند.

خارتوران ـ تصویر5

گونه خزندگان منطقه

از خزندگان خارتوران می‌توان به سوسمار، آگاما ، بزمجه بیابانی، لاک‌پشت مهمیزدار، کفچه مار، افعی شاخ‌دار، مار زنگی و انواع مارهای جعفری اشاره کرد.
جالب است که فقط 72 گونه مار در خارتوران زندگی می کنند که 63 گونه آن ها خشک زی و 9 گونه ی دیگر دریایی هستند.

گونه پرندگان منطقه

از پرندگان پارک ملی توران هم می‌توان به  هوبره، کبک، تیهو، بلدرچین، چاخ‌لق، کبوتر چاهی، قمری، دم‌جنبانک ابلق، سبزه‌قبای هندی، باقرقره، سهره سبز، سهره صورتی، چکاوک کاکلی، سنگ‌چشم دم‌سرخ، انواع گنجشک، اردک بلوطی و حواصیل و انواع پرندگان شکاری مانند بحری، دلیجه، عقاب طلایی، عقاب دشتی، شاه‌بوف، مرغ حق، دال، کرکس مصری، قرقی و انوع سارگپه اشاره کرد.
. این منطقه از بهترین زیستگاه‌های زاغ بور نیز به‌شمار می‌رود. زاغ بور تنها پرنده بومی انحصاری ایران است که در کنار بوته‌های قیچ زندگی می‌کند.

پوشش گیاهی منطقه

پوشش گیاهی پارک ملی خارتوران شامل قیچ، درمنه، کاروان کش، خار شتر، گون، گز، تاغ است.

تصویر5

چگونه به کویر خارتوران برویم؟

 اگر می‌خواهید از پارک ملی خارتوران بازدید نمایید، برای ورود به هر منطقه حفاظت‌شده به مجوز نیاز دارید. در طی بازدید از این منطقه، شما باید با یک جنگل‌بان همراه باشید.
لباس بیابانی، کلاه، عینک آفتابی و ضد آفتاب از لوازم ضروری برای این بازدید هستند.
فصول سرد بهترین زمان برای بازدید از پارک ملی خارتوران هستند و بهترین زمان برای بازدید از اواخر سپتامبر تا اواخر مارس است.

تصویر6

دیدنی خارتوران

شما می‌توانید در خارتوران هیجان کویر نوردی، آفرود سواری و موتور سواری را تجربه کنید.
از روستاهای قدیمی، بناهای تاریخی و چندین اقامتگاه‌ بوم‌ گردی بازدید نمایید و از مشاهده طلوع و غروب زیبای خورشید لذت ببرید.

تصویر7

شب، صحرا و سکوت

​​​​​​​​ خارتوران از نظر حیات وحش در حال حاضر یکی از مهم‌ترین مناطق جهان است که توسط مشتاقان طبیعت کشف شده‌است.
اما سفر به خارتوران به مشاهدات حیات وحش محدود نمی‌شود، بلکه جذابیت‌های کویر توران کاوشگران را از نقاط مختلف جهان با اقلیم‌های متفاوت به سفرهای طولانی و تجربه زندگی بیابانی در این منطقه وسوسه می‌کند.
هنگام اردو زدن در صحرا، می‌توان از آسمان پر ستاره شبانه لذت برد و این تنها دلیلی است برای سفر شما به این منطقه است.

تصویر8

نوسینده مقاله

خانم امیرایزدی

عکاس

آقای صادق آریان پور