ورود

بلاگ

آخرین مطالب
مدیران و مسئولان در حکومت حضرت علی علیه السلام

مدیران و مسئولان در حکومت حضرت علی علیه السلام

انتخاب مديران و كارگزاران شايسته از مهمترين اركان پيشبرد استراتژي هاي بلند مدت و توسعه مداوم در كشور است

انتخاب مديران و كارگزاران شايسته از مهمترين اركان پيشبرد استراتژي هاي بلند مدت و توسعه مداوم در كشور است يكي از آفات انتخاب مديران و كارگزاران در شهرهاي كوچك معيار بومي و غيربومي است كه البته به ذاته شناخت افراد از جغرافيا و فرهنگ مردمي منطقه تحت مديريت امري ضروري و نيكو است ولي در مواردي شايستگي ، امانت داري و تخصص وراي مورد بومي گزيني ميتواند ثمربخش باشد.
در كشور جمهوري اسلامي ايران نيز كه با معيارهاي حكومت عدل علوي اداره ميشود نمونه هايي در حكومت مولا اميرالمومنين وجود دارد كه واليان و كارگزاران حكومتي اكثر غيربومي بوده و براساس صلاحيت هاي فردي و كارنامه قبلي به مشاغل مختلف گمارده مي شدند.

شایستگی و جامع الشرایط بودن مدیران و کارگزاران نقش اساسی در سعادت جامعه دارد

آنچه در سعادت جامعه نقش اساسی دارد، شایستگی و جامع الشرایط بودن مدیران و کارگزاران آن جامعه است. در سازمان ها نیز موفقیت سازمان در رسیدن به اهداف و مأموریت های سازمانی منوط به مدیرانی کاردان و لایق می باشد. بنابراین انتخاب کارگزاران و مديران اصلح سزاوار توجه و بررسی فراوان است و باید معیارهایی برای سنجش افراد و انتخاب ایشان در نظر گرفته شود. مسلماً در زمان حال موارد ديگري در تعيين مديران و كارگزاران لحاظ مي شود كه خارج از مفاهيم اسلامي و علوي است مانند ديدگاه سياسي ، اتصال به افراد خاص ، نفوذ افراد با مسئوليت هاي غيرمرتبط و در شهرهاي كوچك گزينه بومي و غيربومي كه متاسفانه اين موارد در قاره كوچك به آن مبتلا هستيم.

اگر حساسیت مردم نسبت به صفات و شروط لازم برای زمامداران کاسته شود یا بی رنگ گردد، آنگاه هر بی صلاحیت و فاقد اهلیتی می تواند در رده های مدیریتی قرار گیرد و تباهی ها به بار آورد. امام علی(علیه السلام) چنین هشداری داده اند: «بی گمان مردمان هلاک شدند آن گاه که پیشوایان هدایت و پیشوایان کفر را یکسان شمردند و گفتند: هر که به جای پیامبر(ص) نشست، چه نیکوکار باشد و چه بدکار اطاعت او واجب است پس بدین سبب هلاک شدند»

ويژگي‎هاي اخلاقي امام علی (علیه السلام) در حکومت

الف-) آگاهي سياسي
ب-)مبارزه با مفاسد اجتماعي
ج-)سجاياي اخلاقي

الف)معیارهای شخصیتی برای مدیران

  • علم و دانش
  • تجربه کاری
  • حسن تدبیر
  • سعه صدر
  • شایستگی و کفایت
  • نظم و انضباط
  • حسن سابقه
  • داشتن پشتکار و دوری از تنبلی
  • داشتن حافظه و ذهن قوی
  • پاکی و صلاحیت خانوادگی
  • داشتن قدرت تشخیص و تجزیه و تحلیل
  • آینده نگری
  • بلندی همت
  • قدرت و توانایی
  • استقامت در برابر مشکلات
  • قاطعیت
  • شجاعت

ب)خصوصیات و معیارهای ارزشی

  • سخاوت
  • وفاداری
  • تواضع و فروتنی
  • تسلط بر خشم
  • عدالت و انصاف
  • گشاده رویی
  • میانه روی در درشتی و نرمی
  • امانتداری
  • رفق و مدارا
  • عنایت به کارکنان
  • صبر و بردباری
  • طرد سخن چین
  • طرد چاپلوس
  • خوش بینی نسبت به دیگران
  • عیب پوشی و پرهیز از عیب جویی

تأمل در نهج البلاغه حضرت علی(ع)

با تأمل در نهج البلاغه می‌توان دریافت که نامه 53 نهج البلاغه که یک فرمان حکومتی از امام علی(علیه السلام) به مالک اشتر زمامدار مصر است و مفصل‌ترین منشور حکومتی و اداری امام علی(علیه السلام) می‌باشد، به گونه مستقیم به معیارهای گزینش بسیاری از مقام‌های مدیریتی در جامعه پرداخته است.

از آنجا که امروزه مدیریت را مترادف با تصمیم‌گیری می‌دانند. بنابراین بررسی ویژگی‌های یک مدیر به عنوان تصمیم‌گیرنده از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار است. در این قسمت جهت کار تطبیقی با کلام امام علی(علیه السلام) از فرایند تصمیم‌گیری عقلایی (منطقی) نام برده می‌شود که از چهار قسمت شناسایی وضع موجود، ارائه راه‌حل‌های مختلف، ارزیابی راه‌حل‌ها و گزینش بهترین‌ها و اجرا و پیگیری تشکیل شده است.
عوامل مؤثر بر کارآیی کارکنان و ایجاد انگیزه در آنان از دیدگاه حضرت علی(علیه السلام)
یکی از وظایف اصلی مدیران، کارآیی کارکنان و ایجاد انگیزش در آنان می‌باشد، وجود منابع سرشار مادی به تنهایی سازمان و تشکیلات منسجم و کارآمد ایجاد نمی‌کند، عنصر ضروری و اجتناب ناپذیر دیگر وجود نیروی انسانی کارآمد و اثر بخش است.

آفات انتخاب مديران و كارگزاران در شهرهاي كوچك معيار بومي و غيربومي است

همانگونه كه قبلا گفتيم يكي از آفات انتخاب مديران و كارگزاران در شهرهاي كوچك معيار بومي و غيربومي است كه البته به ذاته شناخت افراد از جغرافيا و فرهنگ مردمي منطقه تحت مديريت امري ضروري و نيكو است ولي در مواردي شايستگي ، امانت داري و تخصص وراي مورد بومي گزيني ميتواند ثمربخش باشد.
در كشور جمهوري اسلامي ايران نيز كه با معيارهاي حكومت عدل علوي اداره ميشود نمونه هايي در حكومت مولا اميرالمومنين وجود دارد كه واليان و كارگزاران حكومتي اكثر غيربومي بوده و براساس صلاحيت هاي فردي و كارنامه قبلي به مشاغل مختلف گمارده مي شدند.

طبق نقل مؤرخين، علي ـ عليه السّلام ـ در ماه صفر سال سي و ششم هجري، اولين گروه از استانداران خود را به شهرستان‌ها اعزام فرمود.
عثمان بن حنيف به بصره، عمارة بن شهاب به كوفه، عبيدالله بن عباس به يمن، قيس بن سعد به مصر و سهل بن حنيف به شام فرستاده شدند، سهل بن حنيف و عمارة بن شهاب از نيمه‌ي راه بازگشتند و بقيه به محل مأموريت خود رفتند.

بنابر توصيه‌ي مالك اشتر، حضرت امير ـ عليه السّلام ـ، ابو موسي اشعري را در كوفه ابقا كرد. در اين زمان، حاكم بصره عبدالله بن عامر، حاكم يمن يعلي بن اميه و حاكم شام معاويه بود كه از طرف عثمان منصوب شده بودند.

بنابر آنچه گفته شد، به خوبي مي‌توان ادعا كرد كه حضرت امير ـ عليه السّلام ـ در تعويض استانداران مناطق مختلف، عجله به خرج نداده و در ماه سوم از خلافتش بعد از بررسي كامل جوانب امر و اتمام حجت، اين تعويض‌ها را انجام داده است.

در اينجا به تعدادي از آنان اشاره مي كنيم:

  1. محمد بن ابي حذيفه، كارگزار مصر
  2. محمد بن ابي‌بكر، كارگزار مصر
  3. مالك اشتر نخعي، كارگزار نصيبين، آمد و سنجار و بعدها كارگزار مصر
  4. ابو قتاده انصاري، كارگزار مكه
  5. تميم بن عمرو، ابو حبيش، كارگزار مدينه
  6. عمر بن ابي‌سلمه، فرماندار بحرين
  7. عمر و بن سلمه‌ي ارحبي، كارگزار منطقه‌اي از فارس و ايران
  8. منذر بن جارود عبدي، فرماندار اصطخر فارس كه از سوي حضرت به اتّهام اختلاس بركنار شد
  9. مصقلة بن هبيره‌ي شيباني، كارگزار اردشير خُرّه كه به معاويه پيوست.
  10. مخنف بن سليم، كارگزار اصفهان، ري و همدان كه قبل از جنگ صفّين به كوفه بازگشت و حارث بن ربيع را جانشين خود در اصفهان و سعيد بن وهب را جانشين خويش در همدان قرار داد.
  11. يزيد بن قيس ارحبي، استاندار اصفهان بعد از مخنف
  12. جعدة بن هبيرة بن ابي وهب، پسر خواهر حضرت امير ـ عليه السّلام ـ، كارگزار خراسان
  13. خليد بن قره يربوعي، استاندار خراسان
  14. سعد بن حارث خزاعي، كارگزار آذربايجان
  15. جرير بن عبدالله، كارگزار همدان از سوي عثمان كه بعد از جنگ جمل از طرف حضرت امير ـ عليه السّلام ـ بركنار شد
  16. عبدالله بن اهتم، فرماندار كرمان

« مشخصات مديران » که از ديدگاه اسلام

«مشخصات مدير» که از ديدگاه اسلام مطرح شد، هم قابل شناسايي و اندازه گيري و هم داراي اثر فزاينده در بهبود کارها مي‌باشد. مدير در صورت داشتن چنين ويژگي‌هايي هم خود مي‌تواند يک «انسان کامل» باشد و هم در مديريت منابع انساني که با ديگر انسان‌ها سر و کار دارد، مي‌تواند «کارخانه‌ي انسان سازي» باشد.

محور قرار دادن و رعايت ويژگي‌هاي مورد نظر اسلام جهت عزل و نصب مديران توسط دست اندرکاران و مسؤولان مافوق، امري اجتناب ناپذير است. چرا که داشتن چنين ويژگي‌هاي مثبت، سبب مي‌شود که: اولاً، همواره مدير در انجام کارهاي درست و اجراي حق و عدالت اهتمام نمايد. ثانيا، در دراز مدت سبب رشد فزاينده‌ي درست کاري و اجراي حق و عدالت براي ديگر دست اندرکاران و متصديان خواهد شد. از طرفي، اگر مديران حداقل ويژگي لازم را که در اسلام پيش بيني شده در عزل و نصب، رعايت نکنند، کم کم، جامعه دچار انحراف شده و در دراز مدت تهديد جدي خواهد بود.

لذا اگر مديران بر اساس ويژگي‌هاي مورد نظر اسلام انتخاب شده و عملکرد آنان همواره کنترل گردد، جامعه‌ي اسلامي و در مقياس كوچك آن شهرستان هاي شاهرود و ميامي تبديل به يک جامعه پويا، توسعه يافته و در حال رسيدن به کمال گرديده و در سراسر جهان خواهد درخشيد.

نویسنده

سید محمد ظمانی ـ کارشناس ارشد مدیریت تحول

پست های مرتبط

پاسخی بگذارید