ورود

بلاگ

آخرین مطالب
دوره اساسی؛ دوره پیش‌دبستان

دوره اساسی؛ دوره پیش‌دبستان

اشاره(آموزش و پرورش )

آموزش و پرورش؛
«آینده موفق و سعادتمند هر فرد در گرو تعلیم‌ و تربیت اوست و اساسی‌ترین دوران تعلیم‌وتربیت،
سنین اولیه کودکی است. اگر تربیت افراد جامعه از سال‌های آغازین کودکی مورد توجه نظام‌مند
قرار گیرد، به همان میزان آن جامعه مسیر پیشرفت و تکامل را بهتر و سریع‌تر طی خواهد کرد و
به سعادت و موفقیت خواهد رسید.»

سنین اولیه کودکی بنیادی‌ترین دوره تربیت است

سنین اولیه کودکی بنیادی‌ترین دوره تربیت است. رهنمودهای معصومین ـ علیهم‌السلام ـ به‌عنوان
کامل‌ترین معلمان تربیت انسان و همچنین دیدگاه اندیشمندان در مکاتب و نیز تجارب بشری بر تأثیر و
اهمیت تعلیم‌وتربیت از سنین کودکی، به‌ویژه خردسالی، تأکید دارد. سخن مشهور امیرالمؤمنین
حضرت علی ـ علیه‌السلام ـ در این‌باره مؤید این نگرش است: «العلم فی الصغر کالنقش فی الحجر»1
؛ یادگیری در کودکی مانند نقش روی سنگ ماندگار است.

جالب‌تر اینکه دیگر معصومین ـ علیهم‌السلام ـ یادگیری در سنین بزرگسالی را در مقایسه با دوران کودکی
به نقش روی آب یا ماسه‌های ساحل دریا تشبیه نموده‌اند.
لذا انسان در خردسالی زمینه و آمادگی بسیار فراوانی برای یادگیری و تربیت دارد و آموخته‌های وی
در دوران کودکی نسبت به سنین بالاتر از ماندگاری بیشتری برخوردار است.

آموزش و پرورش و دوره پیش‌دبستان در رشد کودکان در زمینه‌های گوناگون تأثیر اساسی دارد

نتایج تحقیقات متعدد نشان داده است که آموزش‌ و پرورش دوره پیش‌دبستان در رشد کودکان در
زمینه‌های گوناگون اجتماعی، حسی حرکتی، ذهنی، عاطفی و… تأثیر اساسی دارد.

در سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری و همچنین اسناد تحولی نظام تعلیم‌وتربیت جمهوری اسلامی
ایران (سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی) ضمن اهتمام به دوره پیش‌دبستان به موارد زیر نیز
تصریح شده است:

  1. ارتقاء جایگاه آموزش و پرورش به مثابه مهم‌ترین نهاد تربیت نیروی انسانی و مولد سرمایه
    اجتماعی و عهده‌دار اجرای سیاست‌های مصوب و هدایت و نظارت بر آن از مهدکودک
    و پیش‌دبستانی تا دانشگاه به‌عنوان امر حاکمیتی با توسعه همکاری دستگاه‌ها. (بند 2 سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در راستای تحول در نظام آموزش و پرورش کشور)
  2. تأکید بر آغاز سن تعلیم‌وتربیت رسمی از 5 سالگی (سند تحول بنیادین آموزش و پرورش)
  3. تأکید بر دوره پیش‌دبستان با اولویت دوره دوساله (5 و 6 سال) رسمی و غیراجباری، به
    نحوی که کودکان این گروه سنی را تحت پوشش برنامه‌های آموزشی و تربیتی قرار دهند
    (برنامه درسی ملی ـ بند 13ـ‌ ساختار و زمان آموزش)
  4. اساسنامه دوره پیش‌دبستان (مصوب 1382 شورای عالی آموزش‌ و پرورش)
  5. برنامه و فعالیت‌های آموزشی ‌و پرورشی دوره پیش‌دبستان (مصوب 1387 شورای عالی آموزش‌ و پرورش)

این رهنمودها و نگرش‌ها بیانگر توجه جدی و بنیادی صاحب‌نظران و سیاست‌گذاران تعلیم‌وتربیت
کشور است اما اهتمام برنامه‌ریزان و مجریان نیز ضروری و مهم است، که در این صورت می‌توان
این نگرش‌ها و سیاست‌ها را در عمل محقق نمود.

در این راستا توجه به چند نکته ضروری است:

1.) دوره سیادت

ویژگی‌های کودک و اقتضائات سنی او در هفت سال اول، بسیار متفاوت با هفت سال دوم است؛
تا آنجا که در رهنمودهای دینی و علمی این دو مقطع با دو عنوان و رویکرد متفاوت مطرح می‌شوند.
در حدیث گوهربار پیامبر اسلام(ص) می‌خوانیم2:
«اَلوَلَدُ سَیدٌ سَبعَ سِنین
عبد سَبعَ سِنین
وَزیرٌ سَبعَ سِنین»
کودک در هفت سال اول آقا و فرمانده و در هفت سال دوم فرمانبر، و در هفت سال سوم وزیر
و کمک کار است.

براساس این نگرش، به هفت سال اول کودک دوره «سیادت» اطلاق می‌شود.
کلیدواژه «سیادت» نمایانگر توجه به ویژگی‌های کودک با تأکید بر آزادی عمل، علائق و پرهیز از
الزام و اجبار در هفت سال اول زندگی اوست.
بدیهی است با نادیده گرفتن این ویژگی اساسی یعنی سیادت کودک، تربیتی آسیب‌زا و به ‌دور از
تعالیم انسان‌ساز معصومین ـ علیهم‌السلام ـ صورت خواهد گرفت.

2.) دوره پیش‌دبستانـی را به‌جای دوره آموزش ابتدایی ندانیم!

آنچه مسلم است، مراحل آموزش باید روال منطقی و پیوستگی معقول و نظام‌مند داشته باشند. این امر
مهم در سنین پایین کودکی از اهمیت زیادی برخوردار است.
در برنامه‌ریزی صحیح نظام تعلیم‌وتربیت باید توالی برنامه و فعالیت‌های آموزشی و پرورشی
به‌طور منطقی رعایت شود. لذا پیش‌دبستان (دوره سیادت)‌ نباید دوره‌ای به جای دوره ابتدایی
(دوره اطاعت) تلقی شود. به عبارت روشن‌تر، دوره پیش‌دبستان نباید به دنبال تحقق وظایف،
مأموریت‌ها و اهداف دوره‌ ابتدایی باشد، که در این صورت تداخل و تعارض در روند تربیت
کودکانمان به‌وجود می‌آید.

3.) نقش خانواده

اهتمام به نقش بنیادین والدین در فرزندپروری و همچنین جایگاه خانواده در رشد و تکامل جامعه
امری اجتناب‌ناپذیر است. ضروری است سیاست‌گذاران و مسئولان ذی‌ربط با حمایت‌ها و هدایت‌های
اساسی و عملی در عرصه‌های مادی، معنوی، آموزشی و تربیتی، شرایط تربیت فرزند را برای
خانواده‌ مساعد سازند تا زمینه‌ساز رشد و بالندگی کشور شود.

4.) نقش مدیر و مربی

مدیر و مربی و همچنین صلاحیت‌ها و مهارت‌های ایشان از مسائل بسیار مهم در تعلیم‌وتربیت است.
از این‌رو، باید در انتخاب مدیران و مربیان با انگیزه و دارای دانش و صلاحیت‌های اخلاقی و حرفه‌ای
دقت جدی شود و از سوی دیگر همواره به ارتقاء بنیه علمی، مهارت‌های حرفه‌ای و همچنین
حمایت‌های مادی برای مدیران، و مربیان توجه شود.

5.) برنامه و فعالیت‌های مناسب

طراحی و تدوین برنامه و فعالیت‌های تربیتی مناسب و استاندارد و همچنین مراقبت و پشتیبانی در
اجرای مطلوب آن‌ها، از دیگر مسائل مهم در توجه بنیادین به تعلیم‌وتربیت در تمام دوره‌ها، به‌ویژه
دوره پیش‌دبستان است؛ زیرا این دوره، اساس و پایه نگرش‌ و انگیزه‌های کودک نسبت به یادگیری را
شکل می‌دهد.
از این‌رو ضروری است در این زمینه نیز از بهترین ظرفیت‌ها، اعم از صاحب‌نظران، کارشناسان و
ناشران ذی‌صلاح استفاده شود تا همه کودکان کشور از برنامه‌های مناسب و استاندارد برخوردار گردند.

سخن پایانی

انتظار و امید این است که با توجه به نکات و ملاحظات مطرح شده در این نوشتار، به
دوره پیش‌دبستان به‌عنوان بنیادی‌ترین و حساس‌ترین دوره تعلیم‌وتربیت در فرایند تحول بنیادین
نظام آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران اهتمام نماییم؛ زیرا این دوره همان خشت اول است که
باید با دقت، دلسوزی و آگاهی نهاده شود. ان‌شاءالله

پی‌نوشت‌ها
  1. کنز الفوائد، ج1، ص 319.
  2. وسائل الشیعه، ج 12، ص 674.
  3. سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران ـ آذرماه 1390.
  4. برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران ـ اسفند ماه 1391.
  5. برنامه و فعالیت‌های آموزشی ‌و پرورشی دوره پیش‌دبستان مصوب 770 شورای عالی آ.پ 1387.

پست های مرتبط

پاسخی بگذارید